Hormony płciowe a patologia skóry.

W badaniach w zakresie nauk podstawowych wykazano, że skóra jest narządem zależnym od hormonów sterydowych, szczególnie od estrogenów i androgenów. Dane epidemiologiczne dotyczące klinicznych aspektów zależności skóry od sterydowych hormonów płciowych są w większości nie randomizowane (dobierane losowo), retrospektywne, były przeprowadzane na relatywnie małej liczbie kobiet przy zastosowaniu różnych protokołów terapeutycznych.
Receptory dla estrogenów stwierdzono w następujących strukturach skóry:
• Epidermalne keratynocyty
• Fibroblasty skóry właściwej
• Naczynia skóry
• Mieszki włosowe
Wykazano również aktywność aromatazy i 17ß-hydroksysteroidowej dehydrogenazy – enzymów biorących udział w metabolizmie estrogenów i androgenów. W związku z powyższym z teoretycznego punktu widzenia utrata estrogenów związana z przekwitaniem u kobiet będzie upośledzała:
1. efektywność procesów naprawy skóry,
2. metabolizm skóry właściwej,
3. przepływ krwi w naczyniach skóry
4. powodowała utratę włosów
Starzenie się zmniejsza możliwości naprawcze skóry – estrogeny poprawiają gojenie się ran. W badaniach 44 195 kobiet w Wielkiej Brytanii wykazano wysoce pozytywny wpływ hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) na powstawanie i gojenie się troficznych owrzodzeń podudzi. Stwierdzono ponadto, że miejscowe podawanie estrogenów zmniejsza obszar rany. W wielu badaniach wykazano, że HTZ  zwiększa zawartość wody w skórze.
Menopauza powoduje utratę kolagenu skóry, 30% kolagenu w skórze jest tracona w czasie pierwszych 5 – 8 lat po menopauzie, po tym okresie średnia utrata kolagenu to około  1% na rok. Wykazano, że HTZ powoduje wzrost kolagenu w skórze i grubości skóry u kobiet po menopauzie. Efekt ten był najwyraźniejszy przy wczesnym rozpoczęciu HTZ. Stwierdzono ponadto, że ubytki zawartości kolagenu mogą być korygowane przez podawanie estrogenów.
Estrogeny powodują wzrost glikozaminoglikanów (GAG). Dane dotyczące włókien elastycznych są mniej przekonujące. Badania obserwacyjne wykazały, że estrogeny podawane po menopauzie powodują znaczący spadek liczby zmarszczek i suchości skóry. Stwierdzono, że HTZ u niepalących powoduje znaczący spadek liczby zmarszczek; brak tego efektu u palących. Estrogeny zmniejszają rozciągliwość skóry twarzy.
Obecność receptorów dla estrogenów wykazano w mięśniówce naczyń skóry. Zaobserwowano, że kobiety przyjmujące HTZ mają 20% do 30% wzrost przepływu w kapilarach pod płytką paznokciową. Związek pomiędzy estrogenami a utratą włosów nie jest definitywnie wyjaśniony - dokładna rola HTZ wymaga dalszych badań. Z przesłanek teoretycznych wiadomo, że 17ß-estradiol hamuje syntezę dihydrotestosteronu (DHT).
Podsumowanie:
 HTZ ma pozytywny wpływ na skórę – zwiększa zawartość kolagenu, grubość skóry, elastyczność, naprawę uszkodzeń i zawartość wody
 HTZ wdrożona we wczesnym okresie pomenopauzalnym może chronić przez utratą  kolagenu i innymi niekorzystnymi zmianami skórnymi
 Palenie papierosów niweluje korzystny wpływ HTZ na skórę

Prof. dr hab. n. med. Włodzimierz Baranowski